Thông tin nhanh
- Tác giả: Nisio Isin
- Minh họa: Take
- Nhà xuất bản: Kodansha
- Số tập: 9 tập gốc + tập 10 phát hành năm 2023
- Thể loại: Mystery · Psychological · Drama · Supernatural
- Điểm cá nhân: 10 / 10
Nếu phải dùng một cụm từ để miêu tả Zaregoto Series, có lẽ chẳng từ nào phù hợp hơn chính cái tên của nó: “những chuyện vô nghĩa.” Nhưng đó cũng chính là nghịch lý lớn nhất của tác phẩm. Nisio Isin không viết một câu chuyện trinh thám đơn thuần để người đọc tìm ra hung thủ. Ông dựng nên một thế giới nơi những thiên tài, những kẻ lập dị và những con người gần như không thể hiểu nổi lẫn nhau cùng tồn tại, rồi để một người kể chuyện tưởng như chẳng quan tâm đến bất cứ điều gì bị cuốn vào giữa tất cả.
Zaregoto là tác phẩm đầu tay của Nisio Isin, khởi đầu với Kubikiri Cycle năm 2002 và giành Mephisto Prize ngay trong lần ra mắt. Series gốc ban đầu kết thúc ở 9 tập vào năm 2005, trước khi một tập thứ 10 được phát hành vào năm 2023.
Điều khiến Zaregoto đặc biệt không nằm ở việc nó có những vụ án giết người phức tạp đến mức nào. Thứ khiến nó đáng nhớ là cách Nisio Isin biến chính người kể chuyện thành một phần của câu đố.
Nhân vật chính của chúng ta thậm chí không có một cái tên đúng nghĩa. Cậu thường được gọi đơn giản là “I”, hay Ii-chan. Cậu không phải thám tử thiên tài, cũng chẳng phải một anh hùng muốn cứu thế giới. Trái lại, Ii-chan thường chỉ muốn đứng ngoài mọi chuyện. Nhưng dường như thế giới không bao giờ cho phép cậu làm điều đó.
Mỗi lần tưởng rằng mình có thể đứng bên ngoài một vụ việc, cậu lại bị kéo vào trung tâm của nó.
Và rồi cậu gặp những con người như vậy.
Những thiên tài sống trên hòn đảo biệt lập.
Những cô gái có trí thông minh vượt xa người bình thường.
Những kẻ sở hữu tài năng đến mức tài năng ấy gần như trở thành một dạng bệnh lý.
Những con người không đơn giản là “tốt” hay “xấu”, mà tồn tại theo những hệ giá trị riêng đến mức việc cố gắng hiểu họ đôi khi còn đáng sợ hơn chính vụ án.
Đó chính là nơi Zaregoto bắt đầu trở nên khác biệt.
Một thế giới nơi thiên tài không đồng nghĩa với thông minh
Volume đầu tiên, Kubikiri Cycle, đưa Ii-chan đến một hòn đảo tư nhân nơi Iria Akagami — một nữ quý tộc giàu có — tập hợp một nhóm những người được xem là thiên tài trong các lĩnh vực khác nhau.
Bối cảnh ban đầu mang dáng dấp của một murder mystery kinh điển: một hòn đảo biệt lập, một nhóm người xa lạ, những bí mật được che giấu và một vụ án tưởng như không thể giải thích.
Nhưng Nisio Isin không muốn người đọc chỉ hỏi:
“Ai là hung thủ?”
Ông muốn người đọc liên tục tự hỏi:
“Tại sao mình lại tin điều này?”
Đây là điểm mà nhiều đánh giá dành cho Zaregoto thường nhắc đến: câu chuyện liên tục đánh lạc hướng người đọc, khiến ta tin rằng mình đã hiểu một nhân vật, một sự kiện hoặc thậm chí chính lời kể của Ii-chan — rồi sau đó phá vỡ hoàn toàn nhận thức ấy. Những đánh giá về tập đầu thường khen phần mystery và cú twist, dù cũng có người cho rằng cách kể chuyện cố tình lạnh nhạt và những đoạn giải thích dài khiến tác phẩm khó tiếp cận.
Và đó là một đặc điểm quan trọng của Zaregoto:
Bạn không thể đọc nó bằng cách chỉ chờ tác giả đưa đáp án.
Bạn phải tự mình nghi ngờ mọi thứ.
Ii-chan – một nhân vật chính gần như không muốn trở thành nhân vật chính
Nếu Hakomari đặt Kazuki vào vị trí một người buộc phải chiến đấu để bảo vệ thế giới của mình, thì Zaregoto làm điều ngược lại.
Ii-chan không muốn trở thành người giải quyết câu chuyện.
Cậu apathetic đến mức gần như tách biệt khỏi những gì đang xảy ra xung quanh. Cậu chứng kiến những thiên tài tranh luận, những vụ án xảy ra, những con người chết đi và những bí mật được bóc trần với một thái độ gần như đứng ngoài tất cả.
Thoạt nhìn, đây có thể là điểm yếu lớn nhất của nhân vật.
Nhưng càng đọc lâu, người ta càng nhận ra: sự thờ ơ của Ii-chan chính là một phần của câu chuyện.
Cậu không phải một người kể chuyện đáng tin theo kiểu truyền thống. Những gì chúng ta biết đều đi qua nhận thức của cậu. Vì vậy, câu hỏi không chỉ còn là “chuyện gì đã xảy ra?”, mà còn là:
“Ii-chan đang cho chúng ta nhìn thấy điều gì — và cậu đang giấu điều gì?”
Một số độc giả thực sự không thích nhân vật chính vì chính sự lạnh nhạt ấy; nhưng những người hợp với cách viết của Nisio lại coi Ii-chan là một trong những nhân vật hấp dẫn nhất của series. Các đánh giá cộng đồng cũng thường nhấn mạnh yếu tố unreliable narrator và cách series khiến người đọc phải tự xây dựng giả thuyết trong quá trình đọc.
Và có lẽ đó mới là điều đáng sợ.
Bởi đôi khi, người nguy hiểm nhất trong một câu chuyện không phải kẻ giết người.
Mà là người đang kể cho bạn nghe câu chuyện ấy.
Volume 2 – nơi Zaregoto thực sự bắt đầu bộc lộ bản chất
Nếu tập đầu tiên là lời giới thiệu, thì Kubishime Romanticist mới là lúc Zaregoto bắt đầu cho thấy nó thực sự muốn trở thành thứ gì.
Nhiều độc giả đánh giá volume 2 cao hơn hẳn volume đầu. Trên Goodreads, tập này có điểm trung bình khoảng 4.35/5 từ hơn 1.000 lượt đánh giá, và nhiều review nhấn mạnh rằng mystery, nhân vật và cách tác giả liên tục dẫn dắt cảm xúc đã được nâng lên đáng kể so với tập đầu.
Đây cũng là nơi series bắt đầu chuyển từ một câu chuyện “giải án” thành một cuộc khám phá về con người.
Bởi trong Zaregoto, một vụ án không đơn giản xuất hiện vì có một kẻ xấu muốn giết người.
Nó xuất hiện bởi vì mỗi con người đều có một thế giới riêng trong đầu.
Và đôi khi, những thế giới ấy không thể cùng tồn tại.
Nisio Isin không viết về những thiên tài — ông viết về sự cô độc của họ
Một trong những điểm nổi bật nhất của Zaregoto là dàn nhân vật.
Kunagisa Tomo.
Akagami Iria.
Akari.
Maki.
Jun Aikawa.
Zerozaki.
Và hàng loạt con người kỳ quặc khác.
Họ không chỉ tồn tại để giúp câu chuyện trở nên “ngầu”.
Mỗi người đều có một cách nhìn thế giới riêng, một loại tài năng riêng và một sự lệch lạc riêng.
Chính vì thế, Zaregoto thường tạo cảm giác như đang đặt một nhóm người không thể sống bình thường vào cùng một căn phòng rồi quan sát xem chuyện gì xảy ra.
Điều thú vị là những nhân vật này không nhất thiết phải được xây dựng theo kiểu “character development” truyền thống. Nhiều khi, thứ khiến họ hấp dẫn lại là việc càng biết nhiều về họ, ta càng nhận ra mình không hiểu họ hơn chút nào.
Đây cũng là điểm khiến series có nét tương đồng với Monogatari. Những review về Zaregoto thường nhắc tới sự tương đồng trong cách xây dựng dàn nhân vật lập dị, protagonist yếu thế nhưng bị kéo vào những tình huống kỳ quặc, cùng những bí ẩn xoay quanh từng nhân vật.
Nhưng Zaregoto vẫn có bản sắc riêng.
Nếu Monogatari thường dùng những cuộc đối thoại và mối quan hệ để khám phá con người, thì Zaregoto sử dụng mystery làm chiếc dao mổ.
Nó không hỏi:
“Nhân vật này là người như thế nào?”
Nó hỏi:
“Nếu con người này thật sự là như thế, thì họ có thể làm được những gì?”
“Nonsense” – triết lý trung tâm của cả series
Có lẽ đây là điều khiến Zaregoto đáng được đọc như một tác phẩm văn học, thay vì chỉ xem nó là một series trinh thám.
Trong thế giới của Nisio Isin, mỗi người đều có xu hướng biến bản thân thành trung tâm của một thế giới riêng.
Tôi là tôi.
Thế giới của tôi là thế giới duy nhất tôi thực sự hiểu.
Những người khác chỉ có thể tồn tại ở bên ngoài nó.
Từ đó sinh ra sự cô độc.
Và từ sự cô độc sinh ra xung đột.
Một phân tích về series từng diễn giải thế giới Zaregoto theo hướng solipsism — mỗi con người như đang sống trong một thế giới riêng, nơi người khác gần như không thực sự tồn tại trong hệ giá trị của mình. Chính sự “không thể bước vào thế giới của người khác” này tạo nên một phần cảm giác bất an đặc trưng của series.
Đó là lý do cái tên Zaregoto — những chuyện vô nghĩa — lại phù hợp đến vậy.
Bởi những điều xảy ra trong truyện có thể là vô nghĩa đối với thế giới.
Nhưng với người đang sống trong thế giới nhỏ bé của mình, chúng lại có thể là toàn bộ ý nghĩa của sự tồn tại.
Và rồi xuất hiện những kẻ còn “điên” hơn cả thiên tài
Càng đi sâu vào series, quy mô nhân vật càng mở rộng.
Những thiên tài của những tập đầu dần nhường chỗ cho những con người nằm ngoài cả khái niệm “bình thường”.
Trong đó nổi bật là những nhân vật như Zerozaki và Jun Aikawa — những cái tên về sau thậm chí đủ sức tự đứng thành trung tâm của các series spin-off riêng. Ningen Series tập trung vào gia tộc Zerozaki, trong khi Saikyō Series xoay quanh Jun Aikawa.
Và đây cũng là lúc Zaregoto bắt đầu trở thành một thứ rất khác với một murder mystery thông thường.
Nó không còn chỉ hỏi:
“Ai đã giết người?”
Nó bắt đầu hỏi:
“Một con người có thể trở nên khác biệt đến mức nào trước khi họ không còn thuộc về thế giới của những người bình thường nữa?”
Một tác phẩm không dành cho tất cả mọi người
Đây là điều cần nói thẳng.
Zaregoto có thể cực kỳ khó đọc.
Nisio Isin thích chơi chữ, độc thoại nội tâm, những đoạn hội thoại kéo dài, những lời giải thích tưởng như không bao giờ kết thúc và những cú đánh lạc hướng liên tục. Một số độc giả yêu chính phong cách này; những người khác lại cảm thấy nó làm nhịp truyện chậm và khiến mystery trở nên quá rối. Các đánh giá cộng đồng về tập đầu cho thấy sự phân cực khá rõ: có người ca ngợi sự hấp dẫn và những cú twist, trong khi người khác phàn nàn về văn phong, nhân vật và phần giải thích phức tạp.
Nhưng nếu bạn hợp với Nisio Isin, đó lại chính là thứ khiến Zaregoto trở nên gây nghiện.
Bạn bắt đầu đọc một chương để tìm câu trả lời.
Rồi nhận ra mình vừa có thêm ba câu hỏi.
Bạn tưởng mình đã hiểu một nhân vật.
Rồi phát hiện ra mình chỉ đang hiểu phiên bản mà tác giả muốn bạn tin là đúng.
Bạn nghĩ mình đã nhìn thấy toàn bộ bức tranh.
Rồi một câu thoại xuất hiện và khiến tất cả những gì bạn vừa xây dựng sụp đổ.
Đó chính là trải nghiệm đọc Zaregoto.
Zaregoto không cố gắng trở thành một câu chuyện “hay”
Nó cố gắng trở thành một câu chuyện không thể đoán trước.
Và đó là lý do series này có vị trí đặc biệt trong sự nghiệp của Nisio Isin.
Zaregoto là tác phẩm đã đặt nền móng cho phong cách sau này của ông: những nhân vật lập dị đến cực đoan, những cuộc đối thoại có thể kéo dài hàng trang, những trò chơi ngôn ngữ, unreliable narration và một thế giới nơi ranh giới giữa thiên tài, kẻ điên và người bình thường gần như không tồn tại.
Thậm chí nhiều độc giả lâu năm vẫn coi đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Nisio Isin. Một review tổng quan về series nhận xét Zaregoto từ lâu đã được xem như một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của ông; những đánh giá gần đây cũng tiếp tục nhấn mạnh sự độc đáo trong văn phong, tính khó đoán và sức hút đặc biệt của Ii-chan cùng dàn nhân vật.
Và có lẽ đó là cách tốt nhất để nói về Zaregoto:
Nó không phải một câu chuyện về việc tìm ra sự thật.
Nó là câu chuyện về việc nhận ra rằng sự thật luôn phụ thuộc vào người đang kể nó.
Chín tập đầu tiên đưa Ii-chan đi qua hết vụ án này đến vụ án khác, từ những hòn đảo biệt lập đến những con người vượt khỏi mọi khuôn khổ thông thường. Và càng đi xa, câu hỏi về “hung thủ” càng trở nên nhỏ bé so với câu hỏi lớn hơn:
Con người thực sự là gì khi không còn ai khác đủ khả năng hiểu họ?
Đó cũng là lý do Zaregoto vẫn có sức sống đặc biệt hơn hai thập kỷ sau khi ra mắt.
Không phải vì nó có những vụ án hoàn hảo.
Không phải vì mọi nhân vật đều đáng yêu.
Thậm chí cũng không phải vì mọi lựa chọn của Nisio Isin đều hoàn hảo.
Mà bởi vì rất ít tác phẩm có thể tạo ra cảm giác vừa thông minh, vừa hỗn loạn, vừa lạnh lùng, vừa kỳ quái như nó.
Zaregoto không đưa bạn đến một thế giới nơi mọi bí ẩn đều có lời giải.
Nó đưa bạn đến một thế giới nơi mỗi lời giải lại mở ra một câu hỏi khác.
Và khi bạn tưởng mình cuối cùng cũng hiểu được tất cả—
Nisio Isin chỉ mỉm cười và nói rằng từ đầu đến cuối, tất cả những thứ ấy vốn chỉ là “Zaregoto”.
Vậy nên, nếu Hakomari là câu chuyện về một con người sẵn sàng đánh đổi chính bản thân để níu giữ một người khác, thì Zaregoto lại là câu chuyện về những con người không thể bước ra khỏi thế giới của chính mình.
Một bên hỏi:
“Ta sẽ hy sinh bao nhiêu để bảo vệ người mình yêu?”
Một bên hỏi:
“Nếu chẳng ai có thể thực sự hiểu ta, vậy liệu thế giới của ta có còn ý nghĩa?”
Và có lẽ chính ở khoảng cách giữa hai câu hỏi ấy, Zaregoto mới thực sự trở thành một trong những series tâm lý – trinh thám đáng nhớ nhất của Nisio Isin.
Bạn đọc Zaregoto để phá án — hay đến cuối cùng, chính bạn mới là người bị tác giả “đọc vị”?